Spis treści
Czym jest Janteloven?
Janteloven (Prawo Jante) to niepisany dekalog społeczny i kulturowy w Norwegii, który definiuje zachowanie mieszkańców Skandynawii. Jest to głęboko zakorzeniony w mentalności system wartości odpowiedzialny za utrzymanie równości oraz unikanie indywidualizmu. Co ważne, norweskie społeczeństwo stawia dobro grupy ponad wszystko inne – w tym ponad osobiste ambicje i potrzebę wyróżnienia się. Zjawisko to działa w porozumieniu z surowymi normami społecznymi, które mają obowiązek zapobiegania przejawom wywyższania się w życiu codziennym.
Główne zasady Janteloven.
Główną misją tej zakorzenionej tradycji jest szeroko pojęta ochrona wspólnoty, jej obrona przed skutkami chorobliwej rywalizacji oraz zdecydowane przeciwdziałanie narcyzmowi i manifestacji statusu materialnego. Zasady Janteloven realizują te cele przede wszystkim poprzez promowanie wszechstronnej skromności w relacjach międzyludzkich oraz niesienie jasnego przekazu, że nikt nie jest lepszy od reszty. Wszystkie te działania opierają się na ścisłej współpracy wewnątrz norweskich zespołów w pracy, szkołach i urzędach, a w sytuacjach codziennych system ten zajmuje się tonowaniem zbyt pewnych siebie jednostek.
10 podstawowych zasad Janteloven.
1.Du skal ikke tro at du er noe.
Nie myśl, że jesteś kimś wyjątkowym.
2.Du skal ikke tro at du er like så meget som oss.
Nie myśl, że jesteś równie ważny jak my.
3.Du skal ikke tro at du er klokere enn oss.
Nie myśl, że jesteś mądrzejszy od nas.
4.Du skal ikke innbille deg at du er bedre enn oss.
Nie wyobrażaj sobie, że jesteś lepszy od nas.
5.Du skal ikke tro at du vet mer enn oss.
Nie myśl, że wiesz więcej od nas.
6.Du skal ikke tro at du er mer enn oss.
Nie myśl, że jesteś kimś więcej niż my.
7.Du skal ikke tro at du duger til noe.
Nie myśl, że jesteś do czegoś szczególnie zdolny.
8.Du skal ikke le av oss.
Nie śmiej się z nas.
9.Du skal ikke tro at noen bryr seg om deg.
Nie myśl, że kogokolwiek szczególnie obchodzisz.
10.Du skal ikke tro at du kan lære oss noe.
Nie myśl, że możesz nas czegoś nauczyć.
Mity dotyczące Janteloven.
Janteloven niszczy ludzką ambicję i zakazuje odnoszenia sukcesów. W rzeczywistości system ten działa głównie w celu wsparcia i integracji grupy na różnych płaszczyznach. Krytyka sukcesu to już ostateczność, która zdarza się w przypadkach bezczelnego lub nagminnego obnoszenia się z bogactwem. Według badań dotyczących mentalności biznesowej, w Polsce naturalnym rozwiązaniem jest otwarte mówienie o swoich indywidualnych zasługach na rozmowie o pracę czy w biurze. W Norwegii natomiast nie ma miejsca na takie zachowania. Chociażby ta różnica w podejściu do własnych zasług może powodować, że Jantelovsmentalitet (mentalność Jante) jest postrzegana przez niektórych jako reguła podcinająca skrzydła.
Janteloven to oficjalne, tradycyjne prawo ludowe. W rzeczywistości Janteloven nigdy nie było prawdziwym kodeksem ani głęboko zakorzenioną tradycją spisaną przez mędrców. To fikcja literacka. Aksel Sandemose opisał mentalność mieszkańców fikcyjnego, małego miasteczka Jante (wzorowanego na jego rodzinnym Nykøbing Mors w Danii), aby skrytykować małomiasteczkową zawiść i toksyczną presję społeczną, która niszczy indywidualizm.
Janteloven dotyczy tylko Norwegii. W rzeczywistości Sandemose pisał po norwesku, ale urodził się w Danii, a samo zjawisko dotyczy w równym stopniu całej Skandynawii (w Szwecji blisko spokrewnione jest pojęcie Lagom – „w sam raz”, ani za mało, ani za dużo). Podobne mechanizmy społeczne istnieją też w innych krajach, np. w Australii i Nowej Zelandii znane jako Tall Poppy Syndrome (zespół wysokiego maku – ścinanie tych, którzy wystają ponad resztę).
Słownictwo potrzebne do zrozumienia Janteloven.
Likhetsidealet – Ideał równości społecznej, w którym nikt nie stoi wyżej od reszty.
Å skryte – Chwalić się, przechwalać osiągnięciami.
Jordnær – Przyziemny, skromny, trzymający się rzeczywistości.
Misunnelse – Zazdrość społeczna będąca efektem ubocznym pilnowania równości.
Blærete – Zarozumiały, wywyższający się ponad innych.
Kollektivisme – Stawianie dobra i decyzji grupy ponad indywidualne jednostki.
Samhold – Solidarność i spójność grupy, której nie wolno zaburzać.
Beskjeden – Skromny, nienarzucający się.
Ydmyk – Pokorny.
Fellesskap – Wspólnota, poczucie przynależności i odpowiedzialności za grupę.
Podsumowanie i porady
Kluczem do zrozumienia Janteloven jest świadomość, że mechanizm ten nie szuka powodów do tłamszenia Twoich talentów, lecz dąży do zapewnienia grupie bezpiecznego i równego środowiska. Jeśli z jakiegoś powodu Twoja postawa znajdzie się pod lupą norweskiego otoczenia, najważniejszą zasadą jest pełna współpraca i spokój. Zamiast przyjmować postawę obronną, agresywną czy ostentacyjnie udowadniać swoją wyższość, warto wykazać otwartość, chęć słuchania innych i gotowość do przyjęcia oferowanego formatu pracy zespołowej (np. poprzez częste używanie słowa „my” zamiast „ja”).
Zachęcamy do skorzystania z naszego wakacyjnego kursu.
Zapraszamy też do odwiedzenia naszego Instagrama
